اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
161
خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )
خورده شدن گوشت بن دندان 9 و سستي دندان علاج آن نخست فصد بايد كردن و حجامت و چهار رگ و مسهل و مضمضه و داروها ، چنان كه در علاج دميدگي دهان كه سرخ باشد به كار دارد ، پس مازو و نارپوست و شب يماني و قلقطار و گوزسرو 10 و برگ سرو و كزمازو و سماق اندر سركه بجوشانند و بدان مضمضه كنند . و خورده شدن گوشت بن دندان ، اشجار 11 كوفته به انگبين بسرشند و بن دندانها را بدان بمالند ، گوشت پوسيده را پاك كند و گوشت بروياند . ناخوشي بوي دهان علاج آن ( 1 / 199 ) اگر ناخوشي از دندانها باشد ، بخلال و مسواك پاك دارد ، و هرگه كه طعام خورد ، چيزى بخايد چون سيب و آبى و مغز بادام ، تا اندر ميان دندانها كه گوشت باز ماند و تباه شود و بوي دهان ناخوش كند ، آن چيزها بازماند و گوشت را جاي نبود كه بازماند ، چون از طعام فارغ شود ، به خلال پاك كند و سنون 12 به كار دارد ، از اين نوع ، بگيرند : سعد مقشر كوفته و بيخته و به شراب ريحاني تر كنند و بسرشند و اقراض كنند و بر تابهاى بر آتش خشك كنند ، چنان كه سوخته نشود و آن را بكوبند و بپزند ، از اين سعد يك وقيه و نمك اندراني 13 سه درمسنگ ، كف دريا سه درم ، كزمازو پنج درم ، عود خام پنج درم ، حب الاس بريان كرده و قرنفل 14 و خيربوا و سنبل از هر يكى دو درم ، همه را بكربند و ببيزند و بياميزند و بدان مسواك كنند . و مردم محرور ، به عوض عود و قرنفل ، صندل و فوفل كنند و اندكى كافور باز آن 15 يار كنند . و اگر ناخوشي از معده باشد ، اطريفل كوچك و شراب افسنتين و نقيع 16 صبر و ايارج فيقرا به كار دارند ، و زردآلوي خام پخته و ماء الفواكه ( آب ميوه ها ) سود دارد . درد دندان علاج آن ( 1 / 200 ) به آب سرد و گرم بيازمايند . اگر به آب سرد ساكن شود ، فصد و حجامت كنند ، و به اقراص بنفشه و حب صبر ، استفراغ كنند ، و به سركه و گلاب غرغره كنند ، و برگ مورد بخايند . پس رگ زير زبان بزنند يا چهار رگ بزنند ، و عاقرقرحا و اندكى كافور سوده اندر بن دندان كنند . و اگر به آب گرم ساكن شود ، اياره فيقرا خورند ، پس عاقرقرحا و فوذنه 17 و سعتر و زرنباد و گلنار و شحم حنظل اندر سركه بجوشانند و بدان مضمضه كنند ، و سنجرينا و ترياق اربعه بخورند و اندر بن دندان نهند . و اگر به آب سرد و گرم ساكن نشود ، تكميد كنند بگاورس و نمك گرم كرده و حلتيت و بلبل 18 و سعد اندر بن دندان كنند ، و تخم باديان بخايند . و اگر دندان كاواك 19 باشد ، سنجرينا و ترياق اربعه و ترياق بزرگ و شونيز بريان كرده و به سركه سوده اندر كاواك دندان نهند . و اگر در بن دندان " كرم " باشد ، تخم گندنا و بزر البنج بكوبند راستا راست و با موم